X
تبلیغات
تصور خيالاتده ساقلي دير - ادبیات
Tasavvur Hayalette Saklıdır
بو گیجه سیر ایتدیم یار باغین نهان
گزندیم دولشدیم هر یرین پنهان
مشک و عنبر ایسی روان باغ ایچره
ایسغه دیم مست بولیب مثالی سرسان

اوغرینجه تییردیم لا المه انارین
سعی ایتدیم لا اویاندیرمایین مارین
سروی بویلی آغاجه محکم ساریلیب
تاپیب ایشدیم یارین گیزلی شرابین

سسیزجه ایلانیب کوشک و ایوانی
سیر ایتدیم یاقیندن تخت و روانی
غانت باغلاب اؤچ
یب بلندین پستین
گؤن دوغینچا گزدیم یؤجه دیوانی

م.ق.عبادی

+ نوشته شده در  شنبه 1390/08/28ساعت 1:23 بعد از ظهر  توسط muhammad qasim  | 

نازک خیال شاعر مرحوم ملا رستم " مُخلص" قزل آیاقلی نینگ عمر یولی بیلان باغلان شیقلی بیر غیسغه جه معلومات

ملا رستم " مُخلص "  دولت یار " مخدوم " اوغلی ، دولت یار " یحیی " اوغلی ، یحیی " محمدسید" اوغلی

ملا رستم " مُخلص "  قزل آیاق لی لبابینگ قزل آیاق اوبه سینده (۱۳۰۹) هـ  ش بیرمونگ اوچ یوز دوقوز لانجی هجری شمسی ییلینده چهار شنبه گونی بیر روحانی مشغله ده دنیا اینیار ، ومرحوم ملا رستم " مُخلص " شول حقده آیدیب دور:

بیرمونگ اوچ یوز دوقوزلانجی آت ییلی

دنــــــــــــیا گلیب گوزیم آچدیم یرانلار

غم خانه گلدیم دیب داغلایوب دلی

گــوزیاشیمنی یره سا چدیم یرانلار

چهارشنبه گـــون برجِ جوزا آینده

گوزیم آچیب گلدیم غم سراینده

وطــــــــن توتدیم برخرابات جاینده

گاهی یانیب گاهی اوشدیم یرانلار

قــــزل آیاق ایلینده لباب یوردینده

انه دین اوغولیب آغلایوب شونده

رسول امت من الله غه بنده

یرا دانه تصـدیق اتدیم یرانلار

ترکمنستان روس لار طرفیندان باسلیب آلینندان سونگ ملا رستم " مُخلص "  مهاجر بولوب افغانستان نینگ جوزجان ولایتی نینگ قزل آیاق اوبه سینه گوچیب گیلیور لار.

ملا رستم " مُخلص " باشلانغچ اوقولارینی مرحوم قزل آیاق خلیفه بابه نینگ مدرسه سینده مرحوم مولوی نیاز بیردی رحمة الله علیه نینگ یانیندان باشلاب دور، شول مدرسه ده ینه حرمتلی مولوی شهاب الدین سنگچهار یک لی نینگ یانیندان هم علم حاصل ادیب بیوک یوقاری اُوقیب لی علم حاصل ادیجی لرینگ سانیندا اوزینی تانیدیب دور ، سونگ شول مدرسه ده برناچه وغت درس بریجی  حیثنده مشغول لانیور، ملا رستم " مُخلص " شعر وادبیاته آیراتین اونس بیریور. واول ( مُخلص ) تخلص ادینمک بیلان شعر یازماق لیغه مشغول بولیار. وغوشغی لر نینگ مضمونی بیوک درجه ده بولوب ترکمن خلقی نینگ دردلی واحساسلی شاعر لرنینگ جمله سیندان حساب لانیور.

مخلص بیر اولی مرتبه لی شاعر لردان بولیب اوغان ترکمن لرنینگ بیر گورنیکلی ادبیات چی سی وعالمی حساب لانیور، و اول همیشه ایل اولس نینگ سواد لی علم لی بولماق لیغی اوغرینده کوپ تلاش لر ادیب خلقی علم لی بولماق لیغه چاغریوردی . وایل اولس نینگ درد وغین چلیق گوریان لیغنی سوز بیلان بیرین بیرین بیان اتیور دی ، مخلص یاشایش ده غریب لیق وکمبغل لیق تکلیفنی کوپ چکیب وشونینگ اوچین دور کیم ، همیشه غریب ومسکین لرینگ گوون ایسلاک لارینی اوز غوشغی لرینده بیان اتیوردی ، وهمیشه عدل ، انصاف و انسان سویرلیک طرفنده دوریب ظالم وجابر لارینگ ، نادان و احمق لارینگ اتیون جبر وظلم لارینی غتتی تنقید اتیور ، ومرحوم مخلص اوز زمانیندا  خلقی نینگ چکیان درد و الم لارینی آیدینگ و آچیق بیان اتیور دی ، ظالم ، قاتل و جابر لری برک تنقید اتیور دی و اولارینگ ظلم وستم لارینه  باتور لیق بیلان یوزمه یوز غرشی لیق بیلدیریور دی ، شول سباب دان تالانگچی اوغری لار و شول زمان نینگ ظالم وستم گرلاری نینگ الیندان رحم سیز لیک بیلان  شهید ادیلیور(۱۳۶۱) هـ ش .

ملا محمد رستم " مخلص " رحمة الله تعالی  اویلی بولوب اوندان بیر اوغول  واوچ قیز غالیور، ایدیلمان غالماسون ملارستم " مخلص " نینگ ( دیوان مخلص ) دان باشقه هم بر ناچه رساله لار  یازیب دور :                              

رساله دوستی مخلص (( تصوف))

ترکمنی ضرب المثل لار

چابغه تیار بولان انشأالله تیز وغتده سیز عزیز لاره غوویشار. وینه هم بیر توپلام نی مخلص نینگ اوزی خوش خط ادیب یازدیریب تیار لان اکن لار ، اما بیر کشی شول کتابنی دیلاب آلیب دور تا شول وغت غچه امانت دیلاب آلان کتاب نی پس بران یوق اگر کتاب نی یتیران بولسه هم اظهار ندامت هم ادان یوق معلوم بولیور کیم ................ شول سباب دان تاشول وغت غه  چه چاپ بولمان غالدی و برچه ترکمن خلق لاری هم موندان بیخبر غالدی .

شول یتان کتابغه مخلص ناچه ترکمن شاعر لارینگ یازان تاپدی متل لار(چیستان) لارینی یازیب دی اول شاعر لار دان شیدائی ، شاه قندی ، ملا نفس وباشغه ناچه شاعر لار وفارسی چیستان لار دان هم ضمیمه ادان تی لار ، اول نایاب ترکمنی تاپدی متل لاری شاید شولوقت غه چه کوپ آدم لار اشدیب واوقیب گورمادیک بولسه لار. آخرده اسلاگیمیز شول که اگر قیسی کشی شول کتابنی تافیب اله گتریب (( مخلص زاده مکتبه)) سینه غوشرماق بیلان اولی سیلاغ لره اییه بولوب بیلار لار وکوپ هم منت دار بولجاق.

 

هرکیم اوز دیلنی بیلماک حقنده

اوز دیلنی بیلیب ماهــــــر بولمغان

باشغه نینگ دلینینگ یولین آنگلامز

اوزغــــــریب حالینه نظر سالمغان

گــدار یولین ساغ وسولین آنگلاماز

 

عاقـــل لار اول دان اوز دیلین بیلار

هرغوران سوزلاردان معنی لار آلار

نادان هــر دل دیار برچه دان غالار

هیچ مجلیسنگ قیل وقالین آنگلاماز 

 

اوز دیلینده ســـــــــــوزین یرینه یتیران

باشـــــــــــــغه نینگ دلینی اله گتیران

بیلیم دار آدنی شـــــــــول دور گوتاران

نادان شول کشی نینگ حالین آنگلاماز

 

نادان احــــــــمق اوز دیلیندان عار ادار

آخـــــــــــیراوزین قوم خویشه زار ادار

نصــــــــــیحت سوزلارین دل آزار ادار

کامه ده غرق بولسه سالین آنگلاماز

 

" مخلص " سوزدیار سن فکر ادیب گورگیل

خریدار تاپیلسه سونگره ســـــــــوز اورغیل

بولماسه خریداراوم ســــــــــوم اوتور غیل

ســـــــــــوزیوقماز لار سوز اقبالین آنگلاماز

 

دیوان مخلص۱۰لانجی صحیفه سی

 

http://yeget.blogfa.com/post-59.aspx

+ نوشته شده در  سه شنبه 1389/06/02ساعت 0:26 قبل از ظهر  توسط muhammad qasim  | 

کتاب
غم غصه دان غوتاریب کونگلینگی آچر کتاب*
غرانگقی لیق جهانه نورینی ساچر کتاب*
سن اوقاسنگ دوشنیپ سوراغینگه جواب بار*
هربیرقین چیلیغینگ یولینی آچر کتاب*
هربیردوست دان شیرین دیرهروخت آلیب اوقه سنگ*
الفیتینگ همدمینگ دیرکونگلینگی آچر کتاب*
کتابدان تاپارسینگ اونگله مه گینگ یولینی*
جهانینگی یاخدیلدیپ  نورینی ساچرکتاب*
کتابینگ تعریفینی سوزلابیرسام کان بولر*
ایل یوره جک یولینه یالقمینی ساچر کتاب*
غریب یار دییر کتابدان کمال تاپار اوقانلر*
انسان اوقه سه بیلسه یولینی آچرکتاب

+ نوشته شده در  سه شنبه 1389/06/02ساعت 0:22 قبل از ظهر  توسط muhammad qasim  | 

۱۹. عصر افغانستان ترکمنلرینینگ مشهور شاعر و علم آدملریندن بیری بولن ضارع مخلصنداکی الحاج مولوی خدایبردی کیچیک ترکمنستان جغرافیسنداکی لبابده یاختی جهانه گوزینی آچدی. شوروی نینگ اکتوبر انقلابینده خاص یاشقا افغانستانه گچیب بؤتین عايله فردلری بیلن آقچانینگ غورچنگی اوبه سینه یرلشتیلر. اجتماعنینگ رسم و رواجلرینینگ و دینی وجیبه لرینینگ گرگینجه مدرسه حیاتینه باشلدی. دستار بندیسینی آلندن سونگ شور تپه دن أؤیلانیب چوبباشده مدرسلیک حیاتینه باشلدی. ۱۹. عصر ینگ آخیرلرینده تکرار غورچنگی اوبه سینه گوچیب و اؤرده فانیه رحلت ایتدی.

موصوفینگ بوییک بیر دین آدمی بولمسینینگ یانینده آیرتین هم بیر شاعر دی او. شاعرینگ بیری خوش نظم و ایکینجیسی هم توق ماق آ دینده ایکی سانق دیوانی باردیر.  دیوانلرینگ هر ایکیسی دیوان کامل خوش نظم و توق ماق آدینده مولوی صاحب بای مراد طاغن ینگ تلاش و کوشیشلری بیلن توپلانیب بیر جلد حالینده نشر ادیلندیر.  دؤرینگ دیوان  رسم و رواج طرزی یانی بو اثرده ده حمد و نعت شریفدن باشلنر. أؤچلنجی چابی ه.ق ۱۴۲۸ ، ه.ش ۱۳۸۵ و م. ۲۰۰۶ .

  1. خوش نظم: بر پند نامه ماهیتینده بولان بو اثر وعظ و نصیحتلر بیلان باشلانیب فتنۀ اخر زماندن، عبرتلردن، عالم برزخینگ احوالیندن و باشغه فایدلی دینی مضمون و پندلری ایله آلر.
  2. توق ماق : بر مبلغ، بر سیاسی لیدر و بر سوسیولوگ و اجتماع شناس یانی چاغینینگ تصویرینی تصور ایدن مؤلیف بو اثرینده فسادکار،  مردم ازار، آدملری سرکوب ایدنلر و حرام خورلرینگ دسیسه و شوملریندن انسانلری آگاه ایدیوندیر.

بو اثرده عادتا حسد، بغض، کدورت، کینه و عداوته سواش آچیلاندیر.

معلومات وسیع اؤچین: دیوان کامل خوش نظم و توق ماقه مراجعت ادینگ.

+ نوشته شده در  یکشنبه 1389/01/29ساعت 12:23 بعد از ظهر  توسط muhammad qasim  | 

بللی : 

کتابینگ آدی : آچیلمادیق غنچه لر 

بازوجی : عبدالخالق " مسکین " 

مال یاردم چی سی : ترکمن محصل لر وترکمن ییگیت لر 

چاپ سانی : بیرنجی  

سان : 1000 جلد 

چاپ ییلی : جدی 1388 هـ ش 

ایل گچر 

گیل  ای کونگلوم  مغرور بولمه دنیاغه 

گونلار   گچر    آیلار   گچر     ییل  گچر 

بلبل دک مست بولیب اُوچر سام باغه 

باغلار  گچر  بوستان   گچر   گل  گچر 

 

بول فانی دنیا دیر بولماز پایانی  

وقتینده یویدر گدانی شاه نی 

غره یره تقدی اول ســـــــــلیمانی  

بگلر گچر شاه لر گچر ایل گچر  

 

اوتر موندن همه جاندار وبی جان 

دریا لر غوریب داغ بولریکسان 

زمین چپه بولیب غوپرلر آسمان 

آی گون گچر یلدوز گچر یل گچر 

 

بول چرخی فلک دیر چرخنی چالن  

گیدر آخر برگون بو دنیا گیلن 

رستم دک گرز اوریب داغلاری بولن 

شیرلر گچر پلنگ گچر فیل گچر 

 

گیل ای " مسکین " ال اوز فانی جهاندن 

خدا   آیرماسین   نور   ایمان     دن 

هیچ زاد غالمز مگر قادر سبحان دن 

کتته  گچر  کچیک  گچر  قیل  گچر

منبع:http://yeget.blogfa.com/

+ نوشته شده در  دوشنبه 1388/11/19ساعت 12:43 بعد از ظهر  توسط muhammad qasim  | 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

سلام قدرلی و عزیز اوقیچیلر بگؤن عزیز أؤلکامیز افغانستان ترکمن مطبوعاتی و نشراتینه دؤیغی و حسلرینی شعرلاری  بیلان أؤزانه دیلینه دؤکن،  بیر جوانینگ کتابینی غوشمه وعلاوه ایتمه غوانج و سؤینجینی یاشییورس. بو کتابینگ کونگل و یؤراگینگیزدن توریپ انه دیلیمیز بولان ترکمن دیلینه علاقانگیزی کوپالتمسینی، آرترماسینی امید ایدیورس. انشا الله جوانلریمیز بو باره ده جدی بیر شکیلده تلاش و کوشش ایدیب أؤز انه دیللرنینگ گلیشمسی، ایلرلمسی، أؤنگه گیتمسی و پیشرفت ایتمسی اؤچین گیجه گؤندییز چالیشیپ اییشلارلر.

هاووه! عزیز دوغنلر بیلیشینگیز یانی أؤلکامیز عزیز افغانستانده یللر دن باری یاشاپ گلیون خلقیمیز دؤرلی ظلم و استبدادلره دوچار غالسه هم أؤز هویت، تاریخ، کلتور، ادبیات و رسم و رواجلرینی غووراپ اییه چیقیب گلیوندیرلر. فقد بو کافی گلمیور چؤنکه گؤنیمیزه چنلی ادبیات ایکی ساحه و دؤره دن گچیب أؤچینجی ساحه سینه گلندیر:

بیرینجیسی ادبیاتینگ شفاهی دؤره سیدیر. ایکینجیسی یازیلیش دؤره سیدیر. أؤچینجیسی هم گؤرسل و تلویزیونینگ پرده سینه گچیش دؤره سیدیر.

بلکی زمان و شرطلر بیزه بو دره جه مساعده ایدیور مونگه ده شکر. بولمسه گونگل خوالر کی بیر ترکمنی داستانینی تلویزیونینگ پرده سینده بیر ثریال شکلینده نشر ادیبیلسک...بیر میللت أؤز تاریخ، فرهنگ، دیل و ادبیاتی بیلان تانینار. بو سانه لان خصوصلر بولمسه ویا محافظه ایدیلمسه محترم اوستاد صاحب بهمنینگ افاده سی بیلان او خلق تاریخ هندگینه گؤمیلیپ گیدر.

بیر میللتینگ، تاریخینگ آقیب گیدیشی بیلان یوق بولیب گیتمه سینه مانع بولجق سببلر:

 تاریخ، فرهنگ، دیل و ادبیاتینینگ غوورالیب و محافظه ایدیلیب نسلینگ دوامینه میراث ایدیلیپ تابشیریلمه سی و نسل آینده طرفیندن هم بو لا ره صاحب و اییه چیقیلیب چاغینینگ ایمکاناتلریندن ده فایده لانیلیب گلیشمسی و ایلرلمسی باره دا جدا کوشش و تغلا لر ایدیلملی دیر.

بو خصوصده یؤپینگ اوجینی چکمک قدرلی علم و بیلیم آدملریمیز بیلن تجار، یاش اولی لریمیز و تحصیللی جوانلریمیزه دؤشیوندیر. هر کیم أؤز ساحه سینده در دؤکملیدیر که اجدادینگ تلاشی بی بحره بولیب گیتمسین. بو مو ضع ببیلان علاقه لی بولنی أؤچین " انه دیلیمیز ترکمن دیلی" آدلی شعریمدن بیر تؤرتلیک پایلشمق ایسته دیم...:

دیل اوستادی والیدین اولارینــــــگ حقی أؤچین

 والــــدینینگ رضــــاسی الله پیــــــغمبر أؤچین

گل بیرلاشیپ یؤرالینگ بنده لیک حقی أؤچین

 بارلیغیمیزینگ سمبولی دیلیمیزی غورالینـگ.

بیز ترکیه جمهوریتی، افغانستان، هندستان، ترکمنستان، روسیه و افغانستان ده تحصیلات عالی اوقاب یؤرن جوانلر بولیب " دیلیمیز أؤسدیریلملی و فرهنگیمیزه اییه چیقیلملی" آدلی بیر پروژه باشلاتدینگ. شونی یادلاب گچمکده فایده بار بو محصللرینگ اکثریتی ترکیه جمهوریتینده أؤز تحصیلات عالیلارینه دوام ایدن جوانلاریمیزدیر. بیزینگ مقصدیمیز مقدس ترکمن دیلنده، شوقلنیب شعر، نسر، داستان، حکایه و رومان یازان دوغنلریمیزینگ غلمینداکی دؤیغی و حسلرینی مطبعا دوکیب چاب ایلاب خلقیمیز بیلان پایلشمقدیر.

پروژامیزینگ دسلابینی دولت آبادینگ قریش قریه سیندن بولیب خاص یاشقا عالی استعدادی بیلان ادبیات دنیاسینه گیرن دورۀ لیسه شاگردی عبدالخالق " مسکین" نینگ اشعاریندن " آچیلمدیق غنچه لر" آدینده بیر کتابی چاپ ایتمکلیک بیلان باشلیورس. جناب حق کامیابلیق میسر ایدیب دوامینی گتیرسین آمـــــــــــــــــــــــیــــــــــــــــــــــــــــــن!

طبعا! بو قسم ایشلر بؤییک مقدارده بیر  مالی دستک و بیر بودجه گرکدریور. مونینگ اوچین بیز فرهنگ سؤیر جوانلر أؤز آرامیزده پول جملادیک. بو کامپایینده باش رولی ترکیه ده تحصیلات عالی و لیسه اوقاب یؤرن وطن، میللت و فرهنگ سیور ترکمن محصللر اویناندیرلر. محصللری کی! آیلیق معاش{ بورس} لریندن گؤنده أؤچ وخت نانینگ ایکی وختینی اییپ بیر وختینینگ پولینی ذخیره ایدیب ساقلاب شو کتابینگ چیقمسی أؤچین صرف ایدنلر. محصللری کی! اییمان، گییمان و گرک ذاتلرینی و احتیاجاتلرینی آلمان فرهنگیمیزینگ و دیلیمیزینگ اؤسمسی و ترقی ایتمسی أؤچین أؤز فداکارلیکلرینی گؤرکزنلر. بولاری چن یوراگیمدن تقدیر و تبریک ایدیورن. الله (ج) ایشلارینی راست گتیریب حیاتلارینده و درسلرینده باشریلر و کامیابلیقلر نصیب ایلاسین!  یینا افغانستان داقی محصل دوغنلریمیزه  هم سونگسیز شکرانلریمی تقدیم ایدیورین. زیرا اولار بو باراده جدی تلاشلر بیرن. و دنیانینگ هر یرینده تحصیلات عالی و لیسه اوقاب یؤرن جوانلریمیزه بیزدن مادی و معنویی باقیشیق و کمکلرینی ا سیرگمدیکلری أؤچین شخصم و دوستلرمینگ آدینه تشکر ایدیورین.

گرچه بو خصوصده محترم تجار و ایش آدم لاریمیزدن خواهش ایتسکتیک محقق که بیزدن کمک و دستکلرینی اسیرگمزلرتی. بیز جوانلر بولیب  گؤیجیمیزی ، استقراریمیزی و نییتیمیزی بیر سییناپ گؤرآلی دییدیک...بو استقامت و دوغریلتیده بیزی تشویق ایدن بوییکلریمیزه منتدارلیغیمیزی بللاپ گچمک بوینیمیزینگ بورجیدیر. خاصّتاٌ هم محترم عبدالرحیم " اوراض " آغامیزه کتابینگ تصحیحی و باشغه کمکلری أؤچین شخصم و دوستلرمینگ آدینه سونگسیز شکرانلریمی تقدیم ایدیورین.

نوت: أؤستی همزه لی حرفلر نییچگه اوقیلملیدیر.

    

حرمتلربیلن!

محمد قاسم " عبادی"

ترکیه داکی افغانستانلی ترکمن اوقیچیلر توپلیلیغینینگ باشلیغی.

+ نوشته شده در  شنبه 1388/10/12ساعت 2:43 بعد از ظهر  توسط muhammad qasim  | 

آقمراد اوکته

رحمتلی آقمراد اوکته رحمتلی ملا یاغشی صحبتینگ اوغلی دیر. تورکمنینگ گونش طایفه سی نینگ چقر عروقندن بولیور. هجری شمسی ییلی 1312 ده اندخوی شهرنینگ باغبوستان اوبه سینده جهانه گوز آچن.

ابتدایی اوقوون زیاد اوقیمانه یول تاپن دال. عالی استعدادی بارتی. حافظه سی اینگان گویجلی ی ، مطالعه اتمانه عاشق تی. انیس ، اصلاح روزنامه لره و ژوندون مجله سینه اشتراکی بارتی. مطالعه بیلن اوزینی ادبیات جهانینده دیکلان تی.  سنه 1385 ده جهان دن اوتدی.

تورکمن دیلینده شعر و قوشغی آیدیورتی. مانه بوییر مخدوم قلی فراغی نی مختاب آیدن شعری بیلن باشلاب قانچه شعرلری نی نمونه گتردیم :

                                             مخدوم قلی

مخدوم قلی تورکستانه بییک شان          شرفندن تاپن شان تورکستان

تازه روحـی تپارهـــر اوقــــــین آدم             دیوانی دیر طراوتلی بوستان

هر فردینده باشغه تویسلی مشکی بار         هر ورقی گل دن دولی گوگلمان

معنی درو جی فراغی نینگ دیوانی           ادب در بن ییغنار اوقین همرزمان

اوقین چوتلار اوزین باشغه جهانده            هر بیر شعری اوقانه درس عرفان

مخدوم قلی ! مدام روحینگ شاد بولسین           قالن لره دیوانینگ دیر و درفشان

+ نوشته شده در  چهارشنبه 1388/10/09ساعت 2:28 بعد از ظهر  توسط muhammad qasim  | 

بهارینگ من

اگر باغ ایچره گل بولسنگ == گـلن فصـل بـهارینگ مــن

اگـر شـــیدا بلـبل بولســنگ == تر آچیلان گلزارینگ مــن

جانیمـــی ســالدینــگ آزره == گوزلارینگدیر گوهـر پاره

اگر گیرسنگ عشق بازاره == غزیــقلی خـریدارینگ مـن

جـهان ارا سـریم پاش دیـر == نیـلا يـین آرامــیز داشـــدیر

گیجه گوندییزگوزیمیاشدیر == گورسم دییب دیدارینگ من

یوقدیر یوراگیمینگ قراری == بلــبل کـمین چـکیب زاری

فراقینگده تـورت یـل باری == چکیورن دردی آزارینگمن

مسکین آیدارسویدیم اوزینگ== جانیـم آلر غرا گوزینــگ

اگرراست بولسه شوسوزینگ== اولینچام انتظارینگ مـن

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه 1388/03/27ساعت 0:36 قبل از ظهر  توسط muhammad qasim  | 


ب

انه جان

علم دییب چقدیم اوزاق یوللره

منینگ اؤچین دعا ایلانگ انه جان

بیلیم بیلان غونجق بولیب گللره

غین ایشلره باشم اوردیم انه جان

 

سیغینیب الله غا گوندیز و گیجه

خیرینی دیلارین مونینگ همیشه

صبر بر بیرو بار اتمن اندیشه

سیزهم منگه دعا ایلانگ انه جان

 

اوزاق غالیب غرینداش و خویشمدن

جوان گونلار بویله گچر دوشیمدن

بیل باغلاپتیم مونگه ایشینگ باشیندن

صبریم اوچین دعا ایلانگ انه جان

 

یاده دوشسه آشنا دنگی دوشلاریم

حسرتلردن گوزدن اقر یاشلاریم

دعا ایلاب قبله غوییب باشلاریم

غووشمق اؤچین یالبریورین انه جان

 

عبادی سن حقدن دیله مرادینگ

حق یولینده هر گز اوچمز چراغینگ

مدام اورسین وطن اؤچین یوراگینگ

دییب توفیق و صبر ایسته انه جان

شام شریف ( پایتخت دولت جمهوری سوریه)  06.07.2006

 

+ نوشته شده در  شنبه 1387/10/07ساعت 2:47 بعد از ظهر  توسط muhammad qasim  | 

بلبلی بیچاره سن گل عشقیندان فریاد قیل
عاشقی سرگشته بولسانگ اوقونی بر باد قیل
دینمایان شام و سحرلر داد ایله بیداد قیل
بیر عمارت سن قیلیب عشق اویونی آباد قیل
جان ملام بیر زمان گل یاریمی آزاد قیل
قویمادی اوز حالیما گردونی بی دوران منی
هجر دشتینده کوین دک اتدی سرگردان منی
عشق آفتی قیلیب دیر بی سر و سامان منی
جانیم آلمای قویمادی اول دردی بی درمان منی
جان ملام بیر زمان گل یاریمی آزاد قیل

تیغی بیدادی فلک یرگه آقدیردی قانیمی
بیلمه دیم هجران شبینده سود ایله نقصانیمی
تیتره شر گوگده ملک لر اشیدیب افغانیمی
جانیم چیقمازدان برون باریب گورین یاریمی
جان ملام بیر زمان گل یاریمی آزاد قیل
بیر مغلئم سن ارر سن شهر ایچینده با کرم
درگاهینگا یوز توتوب یارینگ وصالین استارم
بال اورنینا بیزگه آوی ایچیردی بو دردی غم
تلموریب مثلی گدا دک یارین ایستاب شا صنم
جان ملام بیر زمان گل یاریمی آزاد قیل

+ نوشته شده در  چهارشنبه 1387/09/27ساعت 11:8 بعد از ظهر  توسط muhammad qasim  | 

                                                                 ترکمن دیلی  

 

       اوغوزلر هم باشقه ترک بوی، عشیرت و تیره لرینده بولنی یانی13. ینجی یوز ییللرده ترکلرینگ اورتاق کلتور و ادبیات دیلی بولن خاقانیه شیوه سنی، آغزینی و مونونگ دوامی بولن خوارزم شیوه سینی استفا ده ادیبدیرلر. مونگه مثال أوچین ...

1310 ییلینده قصص الانبیأ آدلی کتابی غلمه الان رابغزی آدینداکی بیر ترکمندیر و کتاب خوارزم شیوه سینده یازیلندیر.[1]

بو یازی دلینده یازیلیپ گؤنیمیزه چا گلن اثرلار ویا متینلر گؤک ترک، اویغور و قره خانلی لردن غالن متینلر دیر. بو اؤچ دویردن غالن اثرلرین آراسینده گرامری بیر فرقلیلیق یوقدور. سسلر، چکیملر و اکلر [ پسوند] ینه غرانیمیزده هم کان بیر فرقلیلیق یوقدور. سبابی ادبی دیللار منگزشتی.

مهم بیر آیرالیق و فرقلیلیق بولسه بولارینگ کلیمه خزینه سینده تی سبابی گؤک ترکلرینگ وختینداکی آبیده لاردن آلینان کلیمه لر کوپ آز و محتملا بولار کان وختلر چینلیلرینگ الینده بولنی أوچین چینجه نینگ تأثیرینده غالدیلار.اویغور دورینداکی متینلرده بولسه سانسکریتی کلیمه لرینگ کانتیگی و بودیزم ومانیهیزمه عاید قاورام واصطلاحلارینگ معنیلرینینگ تأثیرلی بیر شکیلده دیللاره غاریشنتیغی تحقیقاتچیلرجه اورتا غویلندیر. بالمقابل قره خانلی قره خانلی لر دورینه عاید بولن متینلرده بولسه عربی و فارسی کلیمه لرینگ کانتیگی و اسلامی اصطلاحلارینگ خلق آراسینده مشهور اکنتیگینی اورتا غویان بیر کان اثر و کتاب باردیر.  

 

هاووه! بو متنوع و متفرق ترک تیره و زمرلرینده  آغز، شیوه و لهجه فرقلیلیغی ویا ایریمی البته کی بارتی ( 13 ). یوز ییله چنلی هم، اوندن سونق هم و گؤنیمیز ده هم دوامی باردیر. بو دیلدانلارینگ هیچ وقت گؤزدن اوزاق توتوبیلمجکلری اینگ مهم خصوصلردندیر.

               اوول بیلان بول فرقلیلیغی اسکی تاریخ کتابلارده مانی متینلار بیلن بودیست متینلار آراسینده گؤریورس.

              بول آیریلیغی «ن» بیلان «ی» حرفینده گؤرکزیور. A.  VON GAB’IN

 مانیی متینلرده کیی «ن»لی،"انیغ، قون، قانی، چیغان" بودیست و بورقان متینلرینده بولسه! « ی »لی "  اییغ، قوی، قایی" یانی

کاشغرلی محمود هر ترک تیره لرینی ایلانیب آغز و شیوه فرقلیلیغیندن بحث ادیپ اوغوز شیوه سینه آغیرلیق برنی بولسه ترکمنلرینگ اوزیین ییللار وسیع و گینگیشلیک جغرافیه لرده حکمران بولملاری بولسه گرک. اوغوزلاره ترکمن دییلمسی بولسه( 10 ). یوز ییللارده اسلامیتی قبول اتمه لریندن سونگ (11 ). یوز ییللارینگ باشینده عربلرینگ؛ "ترک الأمین" لقبینی برمه لری بیلن اوغوز لارینگ همه سینه ترکمن دئیلمانا باشلانیبدیر.[2]

ترکمنلرینگ سؤزلی ادبیاتی:

سوزلی ادبیاته گیرمزدن أؤنگ ادبیاتینگ أؤزینی تانالینگ؛ ادبیات ادب کلیمه سیندن دؤراب سؤزؤنگ غالیبده ایدیلیب سؤزداکی گوزه للیک، دؤزگؤنلیک، قشنگلیق، آیدیش و گپله یش داکی اخلاقلیلیق و یخشلیق دیر.

هاووه! سوزلی ادبیات هم بیزینگ خلق ادبیاتی دیدیگیمیز؛ نسلدن نسیله شفاهی بیر شکیلده اؤتؤپ تازه نسلی گچمیشه باغلان و ترکمنینگ روحینی ایاقده توتان، بیر کان رقم و قسم قسم فؤلکلؤر لر و ادبی میراثلریمیزدیر.

بولارینگ هر بیره گی ترکمن خلقینیگ شاعرانه زهنینینگ، گؤیچلی و تؤکنمز قابیلیتینینگ، ماهیرلیغینینگ ادبی محصولی بولیپ عصرلار بویی خیرینگ شره ، عدالتینگ عدالتسیزلیغه غالب گلری یانی خذمتی اتدی. بو روحی خزینه مؤینگ یلللارینگ دوامینده خلقیمیزینگ ذهن، عقل و تفکر یانی ایلکلریندن أیلنیب میللی روحیمیزه، عادتلریمیزه، رسم و رواجلاریمیزه دینی عقیده و اینانچلاریمیزه غاریشتی و گد بولدی. اتالریمیزینگ عقل و فراصتیندن چیقان و یانسیین دوستلیق، بی طرفلیق، آچتی و باریش معنی لری و فکرلری أؤزینده جمعلدی.

هاووه؛ دوستلار! مونینگ یانی تاریخیمیزده شهرتلی آدملرینگ کوپ غینچلیقلر بیلن بیزه غویان بو مقدس میراثلارینه میللی ثروتیمیز و سرمایامیز گوزی بیلن غراسق گناه بولمسه گرک.

            ترکمنلرینگ ساسانی لار یقیلان سونگ ایران و آذربایجان تفراقلارینه یایلمسی سلجوقیلرینگ سیاسی گؤیجینه گؤیج غاتدی.  سلجوق تیره سی بیلن بیر سیاسی تشکیلات حالینه گلن ترکمنلر ( 1064 ) تاریخلرینده قارسه، آذر بایجان جنوبیه، بو ( 1071 )   ) تاریخلرینده هم انا دولویه ( ترکیا) گیرمانا شروع اتدیلار. ملازگریت ظفرینینگ ایزی بیلان مرمرا و اده لار دنگیزینه چا باردیلار. بو تفراقلاره حاکیم بولان بیزانسلیلار هم ایمسیم دالتیلار، غا پدریلان تفراقلارینی پس آلمق أؤچین اللاریندن گلنی آردینا غوین یوقتیلار. الله یولینده گوراشان قهرمان اتالاریمیزنگ (11 ). یلی بیزانسینگ غارشیسینه جهاد بیلن گچدی.

(1176 ) قره مقبلی سواشینداکی قلیچ ارسلانینگ بیزانسه أؤرن ضربه سی بیلان اهلی ترکینگ قدری تاعین بولیپ ترکیا نینگتفراقلرینینگ کوپ یری فتح ادیلدی. بؤرده شونی ایتمانا چالیشیورس ترکمنلرینگ مونچه یریینی آلیپ اقتدار صاحبی بولنسونگ نام أؤچین أؤز إنه دیللارینی رسمیلشتیرمدیلار؟ دوغریدن هم بو کوپ بیر عجب ایش دالمی؟ بیزلارینگ بحث موضوعمیز تاریخ بولمان سونگ بو سواله سیاسی طرفدن دال ده دل بحثندن بارمانا کوشش اده لینگ.

هاووه ! اوغوزلر سیحون کنارلارینده یاشیور قالر ادبیاتلری شفاهی وسؤزلی شکلینده تی اؤز ارالارینده گپلشیون دیللاری بیلان حل مطلب بولیورلرتی، او وختتاکی دیللاری رسمی وکلتور دیلی حالینه گلن منطقه لاردن اوزاق غالسه لارده آزکان اولردن متأثربولیپتیلار. (11). قرنداکی حادثه دن سونگ متفاوت جغرافیه لره یایران ترکمنلر کلتور محیطندن اوزاق غالدیقلاری اؤچین اوغوز شیوه سینی بیلورلرتی لار  نقل و اتاسوزلرینده، خلق شیرلارینده، متل و حکایه لارینده شفاهی بیر ادبیات واسطه سی بولیب نسلدن نسیله دوام ادیب گلن شیوه دنیاده چشیتلی و فرقلی حادثه لر بیلان دوش دوشه غالندیر.

ترکمنلره الله یغشی گوزی بیلن غراپتی غیسغه زمانده دنیانینگ اینگ اولی سلطنت لارینی غوراپتیلار. شرق و غربه حکمران بولن ترکمنلره دولت و سیاستلری، انسانلارینگ اراسینداکی مرام و مقصدلارینگ بیلینمه سی، چاغه اویلیپ کلتور و مدنیتلرینگ ایاقده غالمه سی ، تعلیم و تربیه نینگ أؤنگه گیتمه سی، اسلامیتینگ یولینینیگ تغقیب ادیلمسی إؤچین رسمی دیله احتیاج بارتی.

مونی سلجوق خانلاری غاتی غوویی بیلیورتیلار و اؤز دیلله ری حال حاضرده ادبی بیر دیل دالتی...اؤنگلاریندده ایکی سانق دیل بارتی بو دیللرینگ بیری اسلام دیلی بولن عربی، بیر باشقه سیده پارسی و یا فارسی دیلیتی.

فارسی دیلینینگ سایلانجاغینه ایکی احتمال بارتی.

ا. ناچه زمانلاردن باری أدبی و کلتوری بیر دیل بولیپ أدبیاتده مترقی تی.

ب.دؤلتاینگ بؤرؤکراتلارینینگ مهم بیر قسمسنینگ پارس اصللی بولمه لاری.

عرب دیلی بولسه غاتی بیر إعتقاد بیلن باغلاندیغیمیز دینینگ و قرانیکریمینگ دیلی بولنی أؤچین اولارینگ یانینده غاتی مهم ارض ادیورتی. جهان لرزه لاریندن تیتران بو سلطنت ادبیات دیلی أؤچین پارسی دیلینی، علم دیلی أؤچین عرب دیلینی و رسمی دیل اوچین عربی و فارسی و عموما هم اوغوز شیوه سی استفاده ادیلدی.[3]

محمد قاسم « عبادی »

 

 



 Ahmet b. Ercilasun “ makaleler dil, destan-tarih-edebiyat” Ank. Trhsz. S.222- 224.[1]

. Nesir NAZİM, “Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi”,  Ankara, yy, 1998, c. 10, s.12.[2]

. Ahmet b. Ercilasun “ makaleler dil, destan-tarih-edebiyat” Ank. Trhsz. S, 226-231 .[3]

+ نوشته شده در  سه شنبه 1387/09/26ساعت 10:16 بعد از ظهر  توسط muhammad qasim  | 

ادبیات

         ادبیات بیر گینگ علمدیر. علم شاخه لرینده مؤینگ تؤیسلی گللر آچیلیپ و مؤینگلر تؤیسلی عطرلری آدم جهانینه پؤرکیپ دورن.

البته بو ییگریم لانجی عصری عالی مرتبه لره یه تیرن فقط ادبیات علمی دیر. مسلمانلر هسپانیه مملکتینی فتح ادیب أندلس ده إسلام دینینگ مشعللرینینگ یاختیسینده آبادلیغی علم بیلن باشلانده اوروپا ده سوادلی لار آز إکن. فرانسانینگ امپراطوری هسپانیه دن معلم دیله دیپ اؤلادلرینی اوقیدن.

اگر بیز« سیر حکمت در اوروپا» آدلی کتابه و باشغه  تاریخ لره غرانساق  بؤگؤن کی دابره لی اوروپانی بویوک معراجه یه تیرن ادبیات علمی دیر.

مونتسکیو، ولتر، لامارتین، هوگو، بالزاک، بایرن، شلی و کارلایل آدلی ادیبلرینگ أثرلری اوروپانی اوزغون تولقون نه تاشلان.

بؤگؤن اسلام فرهنگ نینگ مشعلینینگ یاختیسینده عرب، پارسی، أوزبک، پشتو . اوردو دیللرینینگ ادبیات علملری اوزغون یولی مقصد طرفلرینه الان لر. بؤگؤن  پارسی و أوزبک دیللرینینگ صنا عت، بلاغت، حلاوت، ملا حت هر بیر حقده آلین یوللری إؤنگه آلنلر. اگربزلر بیدل، مولانا، فرخی، صاءب تبریزی، نظامی، ایرج میرزا، امیر خسرو و دهلویی و باشغه ده آد غزه نن پارسی دیلده شعر آیدن ترک شاعرلرینگ شعرلرینه غرانساق خیال و عالی إستعدادلرینه آفرین آییتمه لی بولیورس.

اما تأسف بیلن یادلانساق و یادلاسق ترکمن ادبیاتی هنیزه چنلی جوهر تاپیپ بیلن دال. افغانیستانینگ هیچ بیر دولتی هیچ بر زمان ترکمنلارینگ فرهنگ و ادبیات لارینه  یورا ک کویدیریب توجه ادندال ترکمنلارینگ أؤزلریندن هم بیر عالم چقیپو باش غالذیریب بو یولده باله لرینینگ چانگ آستنه غالن گنجلی استعدادلارینی آچمانا بر کیتابی تألیف ادیپ رهناما بولن دال. شو سبابدن افغانستانلی تورکمنلارینینگ ادبیاتی دینگه ده اوزغون یوللری آلیب بیلن دال، بلکه دیریسانده دیب هم آیدی بیلمیورس. نامه أؤچین کیم ترکمن دیلنده ایدیلان شعرلرده هنیزه چنلی بلاغت، بدیع و بیان علملرینینگ جذبه لی اثرلر گورینن یوق. تا سحرلی سؤز و شعرلی غفلت یاتن ایلادینی اویاندیرسه.

ترکمن دیلینینگ شاعرلرینینگ اوستادلری مخدوم قلی، ملا نفس و باشغه اوتن شاعرلرینگ کتابلری دیر. بو کتابلره هم کوپ ال اوریلن. مثلا مخدوم قلینینگ « یاش ادر سنی » آدلی شعرینه دقیق بولساق قافیه لرینده دوش و اوج هم گلن. بو زیل یال اوریشلیقلر شعرلری دینگه ده ضعیف اتملی دال بلکه گیلجک لرینگ عقللرینی همده قافیه و عروض علم لرینگ یوزلاریندن آداشدیرمه لی.

هاووه! بؤگؤن جهانینگ تمام طایفه لری بیوک تهفه لر بیلن ییگریم بیرینجی عصرینگ جهانینه گیرنلر. دریغ بیز افغانسانلی ترکمن لر تحفه سیز باشغه لرینگ ایزینده سویرانشیپ بو تازه عصرینگ بساغه سینه قدم غویدیق. امید افغانستانلی ترکمن باله لاری همده بو عصرینگ تازه علم مشعللرینینگ یاختی لارینده و بو تازه عصرینگ نسیملاریندن تسکینیپ توریب اویخلریندن آئیلسه لر وفرهنگ یوللارینینگ خدمت لارینه بیللرینی باغلاسه لار.

اوستاد عبدالکریم «بهمن»

+ نوشته شده در  سه شنبه 1387/09/26ساعت 10:1 بعد از ظهر  توسط muhammad qasim  | 

Ene dilim

Ene dilmiz Türkmen Dili, geling onu goraling

Dili geliştirmana köşiş bilen durali

Dilimiz ırzımızdır munga dil yetirening

Toparlanşıp hemmamiz uzan dili kesali

 

Dil hocamız valıdeyin olarıng haki uçin

Valıdeyining rızası Allah Peygamber uçin

Gel birleşip yörali bendelik haki uçin

Barlığımızıng semboli dilimizi gorali

 

Dilimiz gati baydır gramer zadı bilen

Başgang dilinde yoktur, bizingkide bar bolan 

Amma şipille göryen yok muning yani hor bolan

Türkmenlik haki uçin dilimizi gorali

 

İbadi gije gündiyz diling uğrunda çalış

Dilingden sen uyalma kem galmajak bol nalış

Diling bolsa sen barsing mundadır pilla barış

Eğer bolsa Turkmenlik dilimizi gorali.

Gerekirse bu yolda janımızı berali…

                              Konya: 05 - 01 - 2008

+ نوشته شده در  شنبه 1386/10/15ساعت 4:26 بعد از ظهر  توسط muhammad qasim  | 

ترکمنینگ 

جیحــــون بیلان بحـــرخــزر آره ســی         چول اوستوندان اوسر یلی ترکمنینگ

گل غنچه ســی غره گوزوم غـره سیـی         غـره داغـدان اینارســیلـی تـرکمنینگ

 

حق سیلا میش بار دیر آنینگ سایه سی            چیرپین شارچولونده نر و مایه سی

رنگ به رنگ گل آچاریاشیل یایله سی            غرق بولمیش ریحانه چولی ترکمنینگ

 

آل یاشیل بورانیپ چیقار پریسی            قوقیاییب برق اورار عنبریینگ ایسی

بگ توره آق سقال یوردینگ ایه سی          گوران توتار گوزل ایلی ترکمنینگ

 

اول مردینگ اوغلیدیر مرد دور پدری         گور اوغلی قدرداشی سر خوشدور سری

داغده دوزده قاوسه صیاد لار دیــــری            آلابیلماز یولبارس اوغلی ترکمینینگ

 

گونگل لار یوراکلار بربولیب باشلار            تارتسه یغین ارار توپراقلار داشلار

بر سفره ده طیارقیلینسه آشلار            گوتاریلا ر اول اول اقبال ترکمنینگ

 

گونگل هوا لانار آطه چیقانده            داغلا ر لعله دونر قیه باقانده

بال گتیرر جوشیب د ریا آقانده            اکسیلماز میوه سی بالی ترکمنینگ

 

غافل قالماز دویش گونی خواربولماز         قارغیشه نظره گرفتار بولماز

بلبل دان آیریلیب سولیب سارالماز            دایم عنبر ساچار گلی ترکمنینگ

 

تیره لار قرداشدور اوروغ یاریدور            اقبال لار ترس گلماز حقینگ نوریدور

مرد لار آطه چیقسه سواش ساریدور            یاو اوستینه یاو دور یولی ترکمنینگ

 

سرخوش اولیب چیقار جگر داغلانماز            داشلاری سیندورور قولی بالانماز

گوزیم غیره دوشماز گونگل اگلانماز            سوزلار مخدوم قلی دیلی ترکمنینگ

+ نوشته شده در  یکشنبه 1386/01/05ساعت 2:50 بعد از ظهر  توسط muhammad qasim  | 

 

.

بيرم خان

 

عصرلرچه تاریخ بغـــــرینده یاتد یـــــــنگ  *-* موندن بـــویان آدینــــــگ چیقــــاربـــــیرم خـــان

تاریخینـــگ جبریند ن اونتدـــیق آدیـــــنگ  *-* اسمیـــنگی بیــــــز توتارس ایندی بــــــیرم خــان

ترکمنینـــگ یاتیپ دی غفـــــلت اویخیــــده  *-* بــــوگــون اویاندیــلار ایــــنـــدی بـــــــیرم خــان

خــوش بختلــیق گونشی دوغیـب اوستینگـده *-* ارکین لیـک ســازینـی چالیـورس بـــــــیرم خــان

خانلرینـــگ سلطانی ســـن بولدینگ خانان  *-* اوزینــگدن دیوانـــــــلر غوید ینگ بــــیــرم خــان

 شـــعریـنگده یانــگلانــیورکـــلا م  منـــان  *-* سوز لــــرینگ اوسـتادی سوزینگ بــــیــرم خــان

باش یوز ییل بیرمینگی بـــــیرم توتیـببــیـز  *-* مقدس یــــولونـــــگده بــــا ریورس بــــیــرم خــان

روحینـگی مــد ا ما شاد ایـســلا پ تــوران  *-* جـنــت فـــــر دوس دان جـــــاینگ بــــیــرم خــان

ایـل اوچـین خلـق  اوچـین بولیب سن قربان  *-* جـــاویــد ان یا شـــه غـین ترکمــن بــــیــرم خــان

 

 

+ نوشته شده در  شنبه 1386/01/04ساعت 1:45 بعد از ظهر  توسط muhammad qasim  |